Kimse kusura bakmasın ama ülkemizde KKTC devleti de dahil birçok olguya sözde ve samimiyetten yoksun hamasetle sahip çıkıldığına ilişkin algı operasyonu yapılıyor.
Sözde amaç edinilen önemli bir takiyeye de ülkemize yatırım çekmek konusunda başvuruluyor.
Birçok platformda olduğu gibi; özellikle İngiltere’deki Kıbrıs Türk iş insanlarına ve son zamanlarda gayri resmi Türki Cumhuriyetleri ile münasebetlerde KKTC’ye yatırım yapmaları için çağrı yapılmaktadır.
Ne üzücüdür ki, bir taraftan sözde KKTC’ye yatırım çağrısı yapılırken diğer taraftan bilinçli veya bilinçsiz yapılan, yapılmayan veya yapılamayan birçok şey yatırımcıya düşman nitelik taşımaktadır.
Devlet aklını emanete vermişçesine KKTC hükümetleri, yabancı yatırımcı için elzem olan yatırım iklimini bertaraf eden menfi kararları devamlı olarak almakta ya da alması gereken kararlar karşısında kayıtsız kalmaktadırlar. Şöyle ki, yavaş ilerleyen bürokrasi, tatminkar bir noktaya taşınamayan iş yapabilirlik ortamı, giderek atan rüşvet ve yolsuzluk algısı, uluslararası hukukla entegre edilemeyen mülkiyet rejimi, yatırımları geliştirmek için kurulan YAGA’nın kişisel makam peşkeşi uğruna KOBİGEM’in parçası yapılması, halen daha güncel ve güvenilir istatistik üretilememesi, denetim karumlarının zayıflatılması, yargının yavaş işlemesi ve hukuki açıdan yatırımcıların güvenini zedeleyen emlak yasası gibi mevzuatlar mevcut ve potansiyel yatırımcıların aleyhine sonuç vermektedir.
KKTC'de yatırım iklimini olumsuz etkileyen unsurlar ekonomik, hukuki, siyasi ve kurumsal boyutlarda değerlendirilebilir. Aşağıdaki tablo, yatırımcıların sıklıkla dile getirdiği temel sorunları ve bunların etkilerini göstermektedir.
|
Sorun Alanı |
Açıklama |
Yatırıma Etkisi |
|
Uluslararası Tanınmamışlık |
KKTC'nin uluslararası alanda sınırlı tanınması nedeniyle doğrudan uluslararası anlaşmalara erişim zordur. |
Yabancı sermaye girişini azaltır, yatırım risk primini yükseltir. |
|
Mülkiyet Sorunları |
Özellikle taşınmaz mallar konusunda geçmişten gelen hukuki ihtilaflar bulunmaktadır. |
Gayrimenkul yatırımlarında belirsizlik yaratır. |
|
Hukuki Belirsizlikler |
Mevzuatın sık değişmesi ve bazı alanlarda yargı süreçlerinin uzun sürmesi yatırımcı güvenini azaltabilir. |
Uzun vadeli yatırım kararlarını olumsuz etkiler. |
|
Bürokratik İşlemler |
İzin, ruhsat ve onay süreçleri zaman zaman uzun sürebilmektedir. |
Yatırım maliyetlerini artırır. |
|
Kamu Yönetiminde Siyasi Müdahaleler |
Kamu kurumlarında sık yönetim değişiklikleri ve siyasi etkiler görülebilmektedir. |
Politika sürekliliğini zayıflatır. |
|
Enerji Maliyetleri |
Elektrik üretiminin büyük ölçüde fosil yakıta dayanması maliyetleri yükseltmektedir. |
Üretim maliyetlerini artırır, rekabet gücünü azaltır. |
|
Küçük İç Pazar |
Yaklaşık 400-500 bin kişilik bir pazar büyüklüğü bulunmaktadır. |
Ölçek ekonomilerinin oluşmasını zorlaştırır. |
|
Kayıt Dışı Ekonomi |
Bazı sektörlerde kayıt dışılık önemli boyutlara ulaşabilmektedir. |
Dürüst yatırımcılar için haksız rekabet yaratır. |
|
Nitelikli İşgücü Eksikliği |
Bazı teknik ve uzmanlık gerektiren alanlarda işgücü açığı bulunmaktadır. |
Verimliliği ve yatırım çekiciliğini azaltır. |
|
Yüksek Kamu Açıkları |
Kamu maliyesindeki yapısal sorunlar ekonomik istikrar üzerinde baskı yaratabilir. |
Yatırımcıların geleceğe ilişkin beklentilerini olumsuz etkiler. |
|
Vergi Aflarının Sıklığı |
Tekrarlanan af uygulamaları vergi disiplinini zayıflatabilir. |
Kurallara uyan işletmelerde adalet algısını bozar. |
|
Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik Eksiklikleri |
Kamu ihaleleri ve kaynak kullanımında zaman zaman eleştiriler yapılmaktadır. |
Yolsuzluk risk algısını yükseltir. |
|
Finansmana Erişim Sorunları |
Sermaye piyasalarının gelişmemiş olması ve kredi maliyetleri yatırımcıları zorlayabilir. |
Yeni yatırımların finansmanını güçleştirir. |
|
Ulaşım ve Lojistik Sorunları |
Doğrudan uluslararası uçuşların olmaması ve taşımacılık maliyetlerinin yüksekliği dezavantaj yaratır. |
İhracat ve turizm yatırımlarını olumsuz etkiler. |
|
Dijital Dönüşüm Eksiklikleri |
E-devlet ve dijital kamu hizmetleri henüz istenilen seviyede değildir. |
İş yapma kolaylığını azaltır. |
|
İstatistik ve Veri Eksikliği |
Güncel ve kapsamlı ekonomik verilerin sınırlı olması yatırım analizlerini zorlaştırır. |
Yatırım kararlarında belirsizlik yaratır. |
Yukarıdan da anlaşılacağı gibi; KKTC yatırım iklimini olumsuz etkileyen en kritik yapısal sorunlar uluslararası tanınmamışlık, mülkiyet konusundaki hukuki riskler, enerji maliyetlerinin yüksekliği, kamu maliyesindeki yapısal açıklar, bürokratik süreçlerin yavaşlığı, kayıt dışı ekonomi, şeffaflık ve hesap verebilirlik eksiklikleri, siyasi istikrarsızlık ve politika süreksizliği, küçük pazar büyüklüğü ve nitelikli işgücü eksikliğidir.
KKTC’de yatırımcılara güven vermek üzere yatırım iklimini iyileştirmek için muhtemel reform alanları ve beklenen sonuçları tablodaki gibi özetlenebilir:
|
Reform Alanı |
Beklenen Sonuç |
|
İyi yönetişim ve yolsuzlukla mücadele |
Yatırımcı güveninin artması |
|
Dijital kamu hizmetleri |
İş yapma maliyetlerinin düşmesi |
|
Enerji reformu ve yenilenebilir enerji yatırımları |
Üretim maliyetlerinin azalması |
|
Hukuki güvenliğin güçlendirilmesi |
Uzun vadeli yatırımların artması |
|
Kamu mali disiplininin sağlanması |
Makroekonomik istikrarın güçlenmesi |
|
Mesleki eğitim reformu |
Nitelikli işgücü arzının artması |
|
İstatistik kurumunun güçlendirilmesi |
Daha sağlıklı yatırım kararları |
|
Kayıt dışı ekonomiyle mücadele |
Vergi adaleti ve rekabetin iyileşmesi |
|
Yatırım teşviklerinin performans esaslı hale getirilmesi |
Daha verimli yatırım çekilmesi |
|
Tek durak yatırım ofisi kurulması |
Bürokratik işlemlerin hızlanması |
Sonuç olarak; uluslararası karşılaştırmalar güçlü yönetişim, düşük yolsuzluk, yüksek hukuki güvenlik ve mali disipline sahip ülkelerin daha fazla yatırım çektiğini ve kişi başına gelirlerini daha hızlı artırdığını göstermektedir. KKTC açısından da yatırım iklimini iyileştirmenin merkezinde kurumsal kalite ve öngörülebilirlik yer almaktadır.