Geçtiğimiz hafta “Neydi Olacağı” başlıklı yazımda yolsuzluğun kartopu gibi yaklaşmasına kayıtsız kalan siyaset kurumu ve devlet otoritesinin neticede ülkeyi yolsuzluk ve rüşvet bataklığına sürüklediğini yazmıştım.
Aslında siyaset kurumunun ve üst düzey yönetimin yolsuzluk konusunda kayıtsız kalmasına pek şaşırmamak gerekiyor. Çünkü, yolsuzluk algı raporlarına göre KKTC’de yolsuzluğun en yaygın olduğu gruplar sırasıyla bakanlar ve üst düzey bürokratlardır.
İşin özü itibariyle ifade edilecek olunursa; KKTC’de yolsuzluk ve rüşveti önleyecek yeterli düzeyde istenç ve irade bulunmamaktadır.
Peki yeterli düzeyde istenç ve iradenin olması durumunda yolsuzluğu önlemenin formülü var mıdır? Elbette vardır.
R. Bülent Tarhan ve diğer uzmanlar tarafından yazılan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ‘Yolsuzlukların Sebeplerinin, Sosyal ve Ekonomik Boyutlarının Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi’ amacıyla kurulan Meclis Araştırması Komisyonu (10/9) Raporuna göre yolsuzluk formülü aşağıdaki gibi ifade edilmiştir:
|
YOLSUZLUK = TEKELCİ YAPILAR + TEK BAŞINA KARAR ALMA YETKİSİ + HESAP VERMEME |
Bu formül çerçevesinde bir yolsuzluk eylemi ya da ilişkisinde şu dört esas unsur bulunmaktadır: Ortak yetkiyle donatılmış kişi ya da kişiler; kişi ya da grubun karar alma gücünü veya ortak yetkilerini düzenleyen mevcut kurallar; kuralların kişi ya da grup tarafından ihlal edilmesi ve kuralların ihlal edilmesi sonucunda kişi ya da gruba çıkar sağlanırken ortak değerlere zarar verilmesi.
Yukarıdaki yolsuzluk formülü ile örtüşür şekilde Robert Klitgaard tarafından yolsuzlukla mücadele için aşağıdaki temel "formül" geliştirilmiştir:
|
C = M + D – A Yolsuzluk = Tekel + Takdir Yetkisi - Hesap Verebilirlik |
C: Yolsuzluk
M: Tekel
D: Takdir Yetkisi
A: Hesap Verebilirlik
Robert Klitgaard, yolsuzluğun gücün tekelleştirildiği, yetkililerin denetimsiz takdir yetkisine sahip olduğu ve hesap verebilirliğin düşük olduğu yerlerde geliştiğini öne sürerken, çözümünün şeffaflık, hesap verebilirlik ve vatandaş katılımını artırmayı içerdiğini, döngüyü kırmak için güçlü kurumlara, kamu denetimine ve etik eğitime vurgu yaptığını belirtmektedir.
Yolsuzluk formülünün UNDP varyasyonu yolsuzluğu azaltmak için dürüstlüğü (I) ve şeffaflığı (T) faktörler olarak eklemiştir:
|
C = (M+D) - (A+I+T) |
Yolsuzluğu önlemede etkili stratejiler arasında tekelciliği azaltmak, teknoloji yoluyla takdir yetkisini sınırlamak, hesap verebilirliği artırmak (muhbir koruması, varlık ifşası) ve kamu katılımını ve dürüstlüğü teşvik etmek yer almaktadır.
Sonuç olarak; istenç ve irade olması halinde yolsuzluğu önlemek için tatbik edilebilecek formül veya formüller mevcuttur ve işbu formüller ile örtüşen iyi yönetişim ilkelerine göre yönetilen özellikle İskandinav ülkeleri en düşük yolsuzluk oranına sahiptirler.
